غنيمت شمارند مردان دعا كه جوشن بود پيش تير بلا رجوع شود به مقاله « تصور خدا و معنى نيايش » در كتاب احياى فكر دينى در اسلام اقبال لاهورى . دعا و سنت تكوين مسلماً دعا را بايد يكى از سنن الهى شمرد ولى آيا ممكن است سنت دعا مخالف سنت تكوين باشد از اين نظر كه يكى از سنن تكوين اين است كه بشر در ضمن تلاش و مواجهه با مشكلات و گرفتار شدن به مصائب و شكستها ، از لحاظ روح و اخلاق نفسانى و هم از لحاظ فكر و انديشه نيرومند مىشود ؟ مبارزه منبع نيروست . عليهذا اگر بنا شود هر خواسته اى صرفاً از طريق دعا بدون تلاش به انسان برسد ، بشر موجودى ضعيف از لحاظ بدن و اخلاق و فكر و انتباه بار مىآيد و اين بر خلاف سنت تكوين است . پس بايد دعا مقرون باشد به عمل و تلاش و مواجهه با مشكلات و گرفتار شدن به مصائب و شكستها . استجابت در ضمن اين مشكلات است كه بسيار لذيذ و عالى است . دعا - راز استجابت رجوع شود به ورقه هاى مسائل روحى راجع به هيپنوتيزم و غيره و به ورقه هاى معجزه و خرق عادت راجع به تأثير عجيب قواى روحى مخصوصاً قوه شعور باطن . دعا هم وسيله است و هم مطلوب - توفيق دعا و الهام دعا مثنوى ، دفتر سوم ، صفحه 197 ، س 26 :